27 lipca czeka nas najdłuższe całkowite zaćmienie Księżyca, jakiego ludzie doświadczą w całym XXI wieku. Również w Polsce będziemy mogli tego dnia wziąć udział w astronomicznym rarytasie.



Fazy całkowitego zaćmienia Księżyca
Fazy całkowitego zaćmienia Księżyc


– W Polsce zaćmienie rozpocznie się jeszcze przed wschodem Księżyca, lecz mimo tego zobaczymy zdecydowaną większość zjawiska, w tym jego najciekawszą część - fazę całkowitą – pisze Karol Wójcicki dziennikarz naukowy i twórca największej w Polsce facebookowej strony poświęconej astronomii "Z głową w gwiazdach".

Między 27 a 28 lipca Ziemia znajdzie się między Słońcem a Księżycem i rzuci cień na naszego satelitę. Ziemski cień nie jest jednak szary i nudny – może wahać się od pomarańczowego do krwistoczerwonego. Właśnie mocno czerwony będzie tym razem Księżyc podczas zaćmienia.

Dlaczego całkowite zaćmienie zabarwia Księżyc na czerwono

Całkowite zaćmienie Słońca i całkowite zaćmienie Księżyca są podobne w założeniach, ale wyglądają oczywiście inaczej.

W czasie zaćmienia Słońca Księżyc pojawia się między Ziemią a Słońcem. Skutkiem jest cień rzucany na naszą planetę. Cień jest bezbarwny, bo Księżyc nie ma atmosfery, która mogłaby rozpraszać promienie słoneczne.

W przypadku Ziemi jest zupełnie inaczej.

Tak może wyglądać Ziemia widziana z satelity naszej planety podczas całkowitego zaćmienia Księżyca
Foto: NASA. Tak może wyglądać Ziemia widziana z satelity naszej planety podczas całkowitego zaćmienia Księżyca

Bardzo bogata w azot atmosfera naszej planety zmienia kolor białego światła padającego ze Słońca. Niebieskie światło najchętniej oddziałuje z cząsteczkami atmosfery – dlatego w "normalnych warunkach" niebo jest niebieskie. Im niższe nad horyzontem położenie Słońca, tym dłuższą drogę muszą pokonać jego promienie – fale niebieskie i fioletowe są już wtedy rozproszone na wszystkie strony, a większa jest szansa, że do naszych oczu trafią fale o największej długości, czyli czerwone.

Średnia odległość między Ziemią a Księżycem to 384 399 km. Promienie słoneczne trafiające do Księżyca będą traktować ziemską atmosferę jak coś w rodzaju soczewki. Zabarwione światło powędruje w stronę naszego satelity.


Foto: Shayanne Gal. Ustawienie Ziemi, Słońca i Księżyca podczas całkowitego zaćmienia Księżyca.

– Gdybyś stał na powierzchni Księżyca podczas jego zaćmienia, widziałbyś zachodzące i wschodzące za Ziemią słońce – napisał na swoim blogu David Diner, naukowiec planetarny z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA. – Obserwowałbyś załamane i rozproszone promienie słoneczne, które przechodzą przez atmosferę otaczającą naszą planetę – tłumaczy.

Dlatego zaćmienia Księżyca sprawiają, że nasz satelita robi się pomarańczowo-czerwony.

Księżyc pokryty jest również bardzo drobnym pyłem skalnym zwanym regolitem. W specjalny sposób odbija on światło. Wiele promieni podąża w kierunku, z którego przybyły – w tym przypadku w kierunku Ziemi. Widzimy zatem odbijane w naszą stronę promienie odpowiadające za wschód i zachód Słońca.

Czerwona barwa jest jednak zawsze odrobinę inna. Wpływ na to mają naturalne procesy i działalność człowieka, które mogą wpływać na atmosferę Ziemi.

– Zanieczyszczenia i kurz w dolnej atmosferze zwykle przygaszają kolor wschodzącego lub zachodzącego słońca, podczas gdy drobne cząsteczki dymu lub aerozole unoszące się na dużych wysokościach podczas dużego wybuchu wulkanu mogą pogłębiać kolor do intensywnego odcienia czerwieni – napisał Diner.

Całkowite zaćmienie Księżyca z 2015 roku
Foto: Matt Cardy / Getty Images. Całkowite zaćmienie Księżyca z 2015 roku

W tym wyjątkowym roku zaćmienie Księżyca nastąpi podczas tak zwanego mikroksiężyca – to przeciwieństwo superksiężyca. Następuje, gdy nasz satelita znajduje się w apogeum swojej orbity (nie jest ona idealnie okrągła). Księżyc będzie zatem wydawał się mniejszy.

Gdzie i jak obejrzeć całkowite zaćmienie Księżyca

O ile pogoda na to pozwoli, całkowite zaćmienie Księżyca będzie można obejrzeć w większości Afryki Wschodniej, na Bliskim Wschodzie i w Azji Centralnej. Naukowcy na Antarktydzie również powinni mieć całkiem dobre miejsca na ten spektakl.

W Europie, Azji Wschodniej, Australii i Indonezji zobaczymy częściowe zaćmienie lub zaćmienie całkowite, ale przez krótszy okres.

Mapa dot. widzialności całkowitego zaćmienia Księżyca. Im jaśniejszy kolor, tym więcej mogą zobaczyć mieszkańcy danego regionu
Foto: Fred Espenak/NASA Goddard Space Flight Center. Mapa dot. widzialności całkowitego zaćmienia Księżyca. Im jaśniejszy kolor, tym więcej mogą zobaczyć mieszkańcy danego regionu

Częściowe zaćmienie Księżyca powinno zacząć się, zgodnie z danymi NASA, o 17.14 polskiego czasu (17.14 czasu uniwersalnego).

Całkowite zaćmienie Księżyca, gdy satelitę całkowicie zakryje cień Ziemi, zacznie się około 21.30 czasu polskiego (19.30 czasu uniwersalnego), a skończy o godzinie 23.13 czasu polskiego (21.13 czasu uniwersalnego). To aż 1 godzina i 43 minuty zaćmienia. Wynik ten, zdaniem EarthSky, jest o 4 minuty krótszy od maksymalnego możliwego zaćmienia Księżyca.

Od 23.13 do 01.23 (czasu polskiego) znów będziemy mieć do czynienia z częściowym zaćmieniem satelity.

Całkowite zaćmienie Księżyca będzie można obejrzeć również na żywo w internecie.